Zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa) to stan zapalny skóry przewodu słuchowego zewnętrznego, niekiedy obejmujący również małżowinę uszną. Dochodzi do niego wówczas, gdy naturalna bariera ochronna przewodu słuchowego – kwaśne pH, warstwa lipidowa i woskowina – zostaje naruszona. Najczęściej dzieje się tak pod wpływem wilgoci, urazu mechanicznego lub chorób dermatologicznych. W sprzyjających warunkach drobnoustroje (głównie bakterie, rzadziej grzyby) zaczynają się intensywnie namnażać, wywołując stan zapalny.
Autor merytoryczny: dr n. med. Agnieszka Remjasz-Jurek, specjalista otorynolaryngologii
Opracowanie i redakcja: Redakcja działu Zdrowie, Kobieta w Krakowie
Choć w większości przypadków choroba ma przebieg ostry i daje wyraźne objawy bólowe, może również przyjmować formę przewlekłą lub nawracającą. Nieleczone lub leczone nieprawidłowo zapalenie ucha zewnętrznego może prowadzić do zwężenia przewodu słuchowego, przewlekłego wysięku, a u osób z obniżoną odpornością – do groźnej postaci martwiczej, wymagającej pilnej interwencji specjalistycznej. Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednio wdrożone leczenie miejscowe połączone z profesjonalnym oczyszczeniem przewodu słuchowego przynosi zazwyczaj szybkie i skuteczne efekty.
Spis treści:
Dlaczego dochodzi do zapalenia ucha zewnętrznego?
Do najczęstszych przyczyn należą:
- Wilgoć i maceracja skóry
Częste pływanie, długie kąpiele czy nadmierne pocenie się sprzyjają rozcieńczeniu woskowiny i podniesieniu pH w przewodzie słuchowym. To z kolei osłabia naturalną barierę ochronną i ułatwia rozwój bakterii.
- Urazy mechaniczne
Czyszczenie uszu patyczkami higienicznymi, drapanie, używanie niedopasowanych wkładek dousznych czy aparatów słuchowych bez odpowiedniej wentylacji prowadzi do mikrourazów naskórka.
- Choroby skóry
Atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, egzema kontaktowa czy łojotokowe zapalenie skóry zwiększają podatność na stan zapalny w obrębie przewodu słuchowego.
- Czynniki anatomiczne i miejscowe
Wąski przewód słuchowy, egzostozy (częste u pływaków) czy skłonność do tworzenia czopów woskowinowych utrudniają prawidłową wentylację i sprzyjają zakażeniom.
- Drobnoustroje i choroby ogólne
Najczęściej za zakażenie odpowiadają bakterie Pseudomonas aeruginosa oraz Staphylococcus aureus. W postaci grzybiczej dominują Aspergillus i Candida. Cukrzyca, wiek podeszły, immunosupresja czy przewlekła antybiotykoterapia zwiększają ryzyko cięższego przebiegu choroby.
Objawy zapalenia ucha zewnętrznego
Najbardziej charakterystycznym objawem jest silny ból ucha nasilający się przy ucisku na skrawek lub przy pociąganiu małżowiny usznej. Dodatkowo mogą występować:
- świąd przewodu słuchowego,
- uczucie zatkania i pełności w uchu,
- wyciek (wodnisty, ropny, czasem podbarwiony krwią),
- nieprzyjemny zapach z ucha,
- przejściowe pogorszenie słuchu,
- szumy uszne.
W badaniu otoskopowym widoczne są zaczerwienienie i obrzęk przewodu słuchowego, a niekiedy ziarnina zapalna.
Jak wygląda diagnostyka?
Rozpoznanie zapalenia ucha zewnętrznego opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu otoskopowym. Lekarz pyta o czas trwania objawów, ekspozycję na wodę, urazy mechaniczne, stosowane wcześniej krople czy antybiotyki, a także o choroby współistniejące (np. cukrzycę).
Badanie przewodu słuchowego pozwala ocenić jego ściany, obecność wysięku i stan błony bębenkowej. W przypadku nawrotów lub braku poprawy mimo leczenia może być wskazany posiew bakteryjny lub mikologiczny. Przy podejrzeniu powikłań wykonuje się badania laboratoryjne lub obrazowe (TK, MR).
Jak podkreślają specjaliści laryngologii z CM Remedic, kluczowe znaczenie ma dokładna ocena przewodu słuchowego oraz stanu błony bębenkowej przed wdrożeniem leczenia – pozwala to uniknąć powikłań i dobrać najbezpieczniejszą terapię.
Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego
- Oczyszczenie przewodu słuchowego
To podstawowy i najważniejszy etap terapii. Profesjonalne usunięcie wysięku, detrytusu i czopów woskowinowych (np. metodą mikrosukcji) poprawia penetrację leków i przyspiesza ustępowanie bólu. Samodzielne płukanie czy manipulowanie w uchu może pogorszyć stan zapalny.
W CM Remedic zabieg oczyszczenia przewodu słuchowego wykonywany jest pod kontrolą optyki, co zwiększa precyzję i bezpieczeństwo procedury.
- Leczenie miejscowe
To terapia pierwszego wyboru. Stosuje się krople przeciwbakteryjne, często w połączeniu z glikokortykosteroidem, przez 7–10 dni. Przy znacznym obrzęku wprowadza się sączek („ear wick”), który ułatwia dotarcie leku w głąb przewodu.
W przypadku postaci grzybiczej konieczne jest zastosowanie leków przeciwgrzybiczych oraz utrzymanie suchości przewodu słuchowego.
- Leczenie przeciwbólowe
Paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne łagodzą dolegliwości bólowe. Należy unikać preparatów ototoksycznych, zwłaszcza gdy nie ma pewności co do stanu błony bębenkowej.
- Antybiotykoterapia ogólna
Wskazana jest wyłącznie w przypadku szerzenia się zakażenia poza przewód słuchowy, obecności gorączki, zapalenia tkanki podskórnej lub u pacjentów z istotnymi chorobami współistniejącymi.
- Postać martwicza („złośliwa”)
To stan pilny, występujący głównie u osób z cukrzycą lub immunosupresją. Wymaga hospitalizacji, diagnostyki obrazowej i długotrwałej antybiotykoterapii dożylnej.
Zalecenia dla pacjenta
Podczas leczenia oraz przez około 7–10 dni po ustąpieniu objawów należy:
- utrzymywać ucho w suchości,
- unikać pływania, sauny i zanurzania głowy,
- nie stosować patyczków higienicznych w przewodzie słuchowym,
- nie usuwać samodzielnie czopów woskowinowych,
- stosować krople zgodnie z zaleceniem (po zakropleniu pozostać kilka minut z uchem skierowanym ku górze).
Kontrola lekarska zwykle odbywa się po 2–5 dniach lub wcześniej, jeśli objawy się nasilają.
Profilaktyka nawrotów
Aby zmniejszyć ryzyko kolejnych epizodów zapalenia:
- osuszaj delikatnie ucho po kąpieli (bez wkładania przedmiotów do przewodu),
- dbaj o leczenie chorób dermatologicznych,
- regularnie kontroluj i czyść aparaty słuchowe,
- w przypadku skłonności do czopów korzystaj z profesjonalnego oczyszczania przewodu,
- stosuj ewentualne roztwory zakwaszające wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Kiedy zgłosić się pilnie do lekarza?
Niepokojące objawy wymagające szybkiej konsultacji to:
-
- brak poprawy po 48–72 godzinach leczenia,
- gorączka, narastający obrzęk,
- wyraźne pogorszenie słuchu lub zawroty głowy,
- silny, nocny ból ucha,
- objawy porażenia nerwu twarzowego,
- cukrzyca lub immunosupresja z towarzyszącym silnym bólem ucha.
Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie pozwalają uniknąć powikłań i szybko przywrócić komfort słyszenia. W przypadku dolegliwości bólowych ucha nie warto zwlekać – konsultacja laryngologiczna umożliwia precyzyjne rozpoznanie i wdrożenie skutecznej terapii.
O autorze merytorycznym
Dr n. med. Agnieszka Remjasz-Jurek jest specjalistką otorynolaryngologii. Pracuje na stanowisku starszego asystenta w Oddziale Otolaryngologii Szpitala Specjalistycznego im. S. Żeromskiego oraz w Wojewódzkim Szpitalu Dziecięcym im. św. Ludwika w Krakowie. Przyjmuje również pacjentów w Centrum Medycznym Remedic w Krakowie. Jest członkinią Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów, Chirurgów Głowy i Szyi oraz European Head and Neck Society (EHNS).
Tekst ma charakter informacyjny i edukacyjny. Został przygotowany przez lekarza specjalistę, jednak nie zastępuje konsultacji lekarskiej, badania, diagnostyki ani indywidualnie dobranego leczenia.
