W Krakowie · spotkania autorskie
Kim był Ludolf „Bubi” von Alvensleben – zaufany człowiek Heinricha Himmlera, który po wojnie uniknął odpowiedzialności za zbrodnie popełnione w okupowanej Polsce? O jego losach, wieloletnich poszukiwaniach archiwalnych i kulisach powstawania książki „Polakożerca” opowie Filip Gańczak podczas spotkania autorskiego w Krakowie. Wydarzenie odbędzie się 23 września 2026 roku o godz. 18:00 w krakowskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej przy ul. Czarnieckiego 3.
Rozmowę z autorem poprowadzi Piotr Litka. Punktem wyjścia będzie reporterskie śledztwo, w którym Filip Gańczak rekonstruuje biografię jednego z ludzi związanych z aparatem terroru III Rzeszy, a zarazem historię jego wieloletniego unikania odpowiedzialności po zakończeniu II wojny światowej.
Spotkanie z Filipem Gańczakiem w Krakowie
23 września w krakowskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej odbędzie się spotkanie poświęcone książce „Polakożerca” autorstwa Filipa Gańczaka.
Publikacja jest rezultatem kilkuletniej pracy reporterskiej i archiwalnej. Jej głównym bohaterem jest Ludolf „Bubi” von Alvensleben – niemiecki arystokrata, członek SS i bliski współpracownik Heinricha Himmlera.
Gańczak rekonstruuje jego biografię, działalność w pierwszych miesiącach II wojny światowej, a także powojenne losy człowieka, który mimo związku z masowymi zbrodniami nigdy nie został prawomocnie osądzony za swoją działalność.
Kim był Ludolf „Bubi” von Alvensleben?
Ludolf von Alvensleben należał do struktur SS i był jednym z ludzi związanych z Heinrichem Himmlerem. Po rozpoczęciu II wojny światowej stanął na czele Selbstschutz Westpreußen – paramilitarnej formacji działającej na okupowanych ziemiach polskich.
Formacja ta uczestniczyła jesienią 1939 roku w masowych zbrodniach na ludności polskiej. Ofiarami byli między innymi przedstawiciele inteligencji, duchowieństwa, urzędnicy oraz inne osoby uznawane przez niemieckie władze okupacyjne za zagrożenie.
Choć część ludzi związanych z Selbstschutzem była po wojnie sądzona w różnych krajach Europy, Alvensleben zdołał uniknąć procesu.
Jak Alvensleben uniknął odpowiedzialności?
Jednym z najważniejszych wątków książki jest historia powojennej ucieczki Alvenslebena i nieudanych prób pociągnięcia go do odpowiedzialności.
Podczas gdy jego podwładni i współpracownicy stawali przed sądami w Polsce, Republice Federalnej Niemiec, Niemieckiej Republice Demokratycznej i Związku Sowieckim, on sam przez lata pozostawał poza zasięgiem wymiaru sprawiedliwości.
Najpierw ukrywał się w Europie, a następnie przedostał się do Ameryki Południowej. Ostatecznie zamieszkał w Argentynie, gdzie przez wiele lat żył pod własnym nazwiskiem.
Doprowadzić do jego ekstradycji nie zdołał nawet Szymon Wiesenthal, jeden z najbardziej znanych tropicieli nazistowskich zbrodniarzy.
Kilkuletnie reporterskie śledztwo
„Polakożerca” nie jest wyłącznie rekonstrukcją życiorysu jednego człowieka. Filip Gańczak śledzi jego losy w wielu krajach i wykorzystuje dokumenty pozostawione w licznych archiwach.
Autor korzystał ze zbiorów znajdujących się między innymi w Polsce, Niemczech, Szwajcarii, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Austrii i Argentynie.
W poszukiwaniu śladów Alvenslebena odwiedzał także miejsca związane z jego życiem – od rodzinnego Halle nad Soławą po Amerykę Południową.
W książce pojawiają się zarówno dokumenty instytucjonalne, jak i materiały pozwalające przyjrzeć się prywatnej stronie życia jej bohatera. Autor próbuje dzięki nim zrekonstruować nie tylko jego działalność, ale również sieć relacji i okoliczności, które umożliwiły mu funkcjonowanie przez lata poza zasięgiem europejskiego wymiaru sprawiedliwości.
Dlaczego zbrodniarz nie został osądzony?
Jednym z najciekawszych tematów podejmowanych w książce jest pytanie o to, jak człowiek związany z aparatem zbrodni III Rzeszy mógł przez dziesięciolecia uniknąć procesu.
Historia Alvenslebena pozwala spojrzeć szerzej na powojenne problemy związane ze ściganiem nazistowskich zbrodniarzy. W grę wchodziły między innymi zmieniające się realia polityczne, problemy prawne i proceduralne, trudności w prowadzeniu postępowań międzynarodowych oraz sieci kontaktów pomagające części sprawców rozpocząć nowe życie poza Europą.
Gańczak opisuje więc nie tylko samego Alvenslebena, ale również mechanizmy, które sprawiały, że niektórzy ludzie odpowiedzialni za zbrodnie wojenne przez wiele lat pozostawali poza zasięgiem wymiaru sprawiedliwości.
Kim jest Filip Gańczak?
Filip Gańczak jest dziennikarzem, badaczem i pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej. Ukończył Uniwersytet Jagielloński, a stopień doktora uzyskał w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.
Wcześniej pracował między innymi w tygodniku „Newsweek Polska”. Specjalizuje się w historii Niemiec oraz stosunków polsko-niemieckich.
Na rynku książkowym zadebiutował w 2008 roku reportażową biografią „Erika Steinbach. Piękna czy bestia?”. Kolejne publikacje autora wielokrotnie trafiały do finałów i nominacji najważniejszych polskich konkursów poświęconych książce historycznej.
Za książkę „Jan Sehn. Tropiciel nazistów” otrzymał Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego. Publikacja była także nominowana między innymi do Nagrody im. Janusza Kurtyki, Nagród Historycznych „Polityki” oraz Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego.
Filip Gańczak jest również autorem monografii „Polski nie oddamy. Władze NRD wobec wydarzeń w PRL 1980–1981”, która ukazała się także w Niemczech. Był stypendystą m.in. Wolnego Uniwersytetu w Berlinie. Został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi.
O czym może być rozmowa w krakowskim IPN?
Spotkanie będzie okazją, by usłyszeć nie tylko o samym bohaterze książki, ale również o pracy nad publikacją. Kilkuletnie śledztwo reporterskie obejmujące archiwa w wielu państwach pozwala postawić pytania o to, jak rekonstruuje się biografię osoby, która przez lata próbowała wymknąć się historii i wymiarowi sprawiedliwości.
Rozmowa może dotyczyć także różnic między pracą historyka a reportera, znaczenia źródeł prywatnych, poszukiwania dokumentów w zagranicznych archiwach oraz tego, jak po kilkudziesięciu latach od zakończenia wojny odkrywa się nowe fakty dotyczące jej sprawców.
Pamięć, wina i odpowiedzialność
Biografia Alvenslebena staje się w książce punktem wyjścia do szerszej refleksji nad odpowiedzialnością za zbrodnie i pamięcią o ich ofiarach.
Śledząc losy człowieka, który uniknął procesu, autor pokazuje jednocześnie ograniczenia powojennego wymiaru sprawiedliwości oraz konsekwencje sytuacji, w której odpowiedzialność karna nigdy nie została rozstrzygnięta przed sądem.
To również historia o pamięci – o tym, w jaki sposób dokumenty przechowywane w różnych krajach, relacje ludzi i pozornie nieistotne ślady mogą po wielu dekadach pozwolić odtworzyć losy osób związanych z jednymi z najtragiczniejszych wydarzeń XX wieku.
Kiedy i gdzie odbędzie się spotkanie wokół książki „Polakożerca”?
Spotkanie z Filipem Gańczakiem odbędzie się w środę 23 września 2026 roku o godz. 18:00 w Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie przy ul. Czarnieckiego 3.
Rozmowę z autorem poprowadzi Piotr Litka.
Książka „Polakożerca” ukazała się nakładem Wydawnictwa Prószyński i S-ka.
