Osiecka i Giedroyc przez lata pisali do siebie. „Listy rozgrymaszone” ukażą się 13 października

Kultura i styl życia · książki · nowości wydawnicze

Przez lata relacja Agnieszki Osieckiej i Jerzego Giedroycia pozostawała przedmiotem domysłów i interpretacji. Nowa publikacja pozwala spojrzeć na nią poprzez słowa samych bohaterów – zapisywane na przestrzeni kolejnych dekad, w różnych momentach ich życia i w zmieniającej się rzeczywistości politycznej.

Według informacji wydawcy tom po raz pierwszy udostępnia czytelnikom korespondencję Osieckiej i Giedroycia w takiej formie. Przedmowę do książki napisał Dawid Maria Osiński.

„Listy rozgrymaszone” – Osiecka i Giedroyc własnymi słowami

„Listy rozgrymaszone” są zapisem wieloletniej korespondencji pomiędzy dwiema postaciami należącymi do najważniejszych nazwisk polskiej kultury XX wieku.

Agnieszka Osiecka była poetką, pisarką, autorką tekstów piosenek, dziennikarką i reżyserką. Jerzy Giedroyc – wydawcą, publicystą, twórcą Instytutu Literackiego oraz wieloletnim redaktorem paryskiej „Kultury”.

Dzieliły ich wiek, doświadczenia i sytuacja życiowa. Osiecka funkcjonowała w Polsce, Giedroyc budował jeden z najważniejszych ośrodków polskiej emigracji politycznej i intelektualnej pod Paryżem.

Łączyły ich natomiast literatura, ciekawość świata i potrzeba rozmowy. Przez kolejne lata rozmowa ta odbywała się przede wszystkim za pośrednictwem listów.

Prawie 34 lata korespondencji

Korespondencja Osieckiej i Giedroycia trwała niemal 34 lata. To oznacza, że listy nie dokumentują jednego epizodu czy krótkiej znajomości, lecz relację rozwijającą się przez znaczną część ich dorosłego życia.

Zmieniają się okoliczności, tematy rozmów i sytuacja polityczna, ale potrzeba kontaktu pozostaje.

Dzięki temu książkę można czytać na kilku poziomach. Z jednej strony jest to zapis osobistej relacji, z drugiej – dokument kolejnych dekad polskiej kultury, polityki i życia emigracyjnego.

Pierwsze listy: lata 1957–1958

Najwcześniejsza korespondencja pokazuje początki znajomości i stopniowe rodzenie się bliskiej relacji.

W listach z lat 1957–1958 Osiecka wraca do spotkań z Giedroyciem w Londynie i Paryżu, wspomina wspólnie spędzony czas i otwarcie pisze o tęsknocie.

Giedroyc odpowiada z zainteresowaniem jej życiem, pracą i planami artystycznymi. Pojawiają się pytania o działalność w Studenckim Teatrze Satyryków, rozmowy o literaturze i teatrze, ale także znacznie bardziej codzienne sprawy.

Właśnie połączenie tematów poważnych z drobnymi epizodami daje wgląd w relację, która nie ograniczała się wyłącznie do intelektualnej wymiany poglądów.

Pies Black, spacery i zwykła codzienność

W korespondencji pojawiają się również elementy dalekie od oficjalnego wizerunku obojga bohaterów.

Są wspomnienia spacerów, codzienne problemy i żartobliwe historie, w tym związane z psem o imieniu Black.

Takie fragmenty pozwalają zobaczyć Osiecką i Giedroycia poza rolami, z którymi najczęściej kojarzymy ich w historii kultury – autorki słynnych tekstów i redaktora jednego z najważniejszych polskich czasopism emigracyjnych.

Jaka była relacja Osieckiej i Giedroycia?

To pytanie przez lata prowadziło do wielu interpretacji. Wokół znajomości poetki i redaktora narastały domysły dotyczące charakteru ich wzajemnej fascynacji.

„Listy rozgrymaszone” pozwalają spojrzeć na tę historię poprzez materiał źródłowy – słowa, które Osiecka i Giedroyc rzeczywiście kierowali do siebie.

Nie oznacza to jednak, że korespondencja daje prostą odpowiedź na każde pytanie. Z materiału wyłania się relacja wielowymiarowa: intelektualna, literacka i emocjonalna, rozwijająca się przez wiele lat.

Listy, które czyta się także jak literaturę

Korespondencja ma również wyraźny wymiar literacki.

Osiecka operuje metaforą, humorem, autoironią i niedopowiedzeniem. List nie jest dla niej wyłącznie sposobem przekazania informacji, ale także formą opowiadania o sobie i otaczającym świecie.

Podobnie odpowiedzi Giedroycia tworzą coś więcej niż praktyczną wymianę wiadomości. W rezultacie wieloletnia korespondencja zaczyna układać się w osobną historię, której rytm wyznaczają kolejne listy, przerwy, powroty do rozmowy i zmieniające się tematy.

Osiecka dojrzewająca jako pisarka

Listy mają jeszcze jeden interesujący wymiar – pozwalają obserwować zmieniającą się Agnieszkę Osiecką.

Pierwsze wiadomości powstają w okresie, kiedy jej pozycja w polskiej kulturze dopiero się kształtuje. Z czasem staje się jedną z najbardziej rozpoznawalnych autorek swojego pokolenia.

Korespondencja obejmująca kilka dekad pozwala więc śledzić nie tylko prywatną relację z Giedroyciem, ale również rozwój pisarki, jej języka, zainteresowań i sposobu patrzenia na rzeczywistość.

Jerzy Giedroyc i paryska „Kultura”

Jerzy Giedroyc był twórcą Instytutu Literackiego i redaktorem miesięcznika „Kultura”, wydawanego na emigracji we Francji.

Maisons-Laffitte pod Paryżem, gdzie działała redakcja, stało się przez dziesięciolecia jednym z najważniejszych ośrodków polskiego życia intelektualnego poza granicami kraju.

„Kultura” publikowała autorów emigracyjnych i krajowych oraz uczestniczyła w najważniejszych debatach dotyczących przyszłości Polski i Europy Środkowo-Wschodniej.

W PRL działalność Giedroycia oraz publikacje Instytutu Literackiego podlegały ograniczeniom cenzury. Właśnie dlatego korespondencja prowadzona pomiędzy Polską a emigracją nabiera dodatkowego znaczenia historycznego.

Agnieszka Osiecka – nie tylko teksty piosenek

Agnieszka Osiecka urodziła się w 1936 roku, zmarła w 1997 roku. Była poetką, pisarką, autorką tekstów piosenek, reżyserką teatralną i telewizyjną oraz dziennikarką.

Od 1954 roku była związana ze Studenckim Teatrem Satyryków, gdzie rozpoczęła działalność jako autorka tekstów piosenek.

Prowadziła również w Polskim Radiu Radiowe Studio Piosenki, które stało się miejscem prezentacji i rozwoju wielu wykonawców oraz nowych utworów.

W ostatnich latach życia związana była z Teatrem Atelier w Sopocie, dla którego pisała sztuki i songi.

Jerzy Giedroyc – redaktor, który stworzył instytucję

Jerzy Giedroyc urodził się w 1906 roku, zmarł w 2000 roku. Był wydawcą, publicystą i działaczem emigracyjnym.

Założył Instytut Literacki i przez dziesięciolecia kierował miesięcznikiem „Kultura” oraz kwartalnikiem „Zeszyty Historyczne”.

Jego działalność miała znaczenie znacznie wykraczające poza samo wydawanie czasopism i książek. Wokół „Kultury” powstało środowisko autorów, publicystów i intelektualistów zajmujących się polską polityką, historią, stosunkami z sąsiadami oraz kondycją kultury.

Polska i emigracja widziane przez prywatną korespondencję

Listy Osieckiej i Giedroycia powstawały po dwóch stronach politycznej i geograficznej granicy.

Jedna z osób żyła i tworzyła w PRL, druga kierowała emigracyjną instytucją funkcjonującą we Francji. Ich korespondencja daje więc możliwość równoległego obserwowania dwóch rzeczywistości.

W prywatnych listach informacje o pracy, znajomych czy planach twórczych spotykają się z wydarzeniami politycznymi i zmianami zachodzącymi w polskim życiu społecznym.

Dzięki temu książka może zainteresować nie tylko czytelników biografii Osieckiej i Giedroycia, ale także osoby zainteresowane historią polskiej kultury drugiej połowy XX wieku.

Przedmowę napisał Dawid Maria Osiński

Według informacji przekazanych przez wydawcę przedmowę do „Listów rozgrymaszonych” przygotował Dawid Maria Osiński.

Wprowadzenie ma dać czytelnikowi kontekst potrzebny do lektury wieloletniej korespondencji oraz osadzenia jej w biografiach Osieckiej i Giedroycia.

504 strony korespondencji w twardej oprawie

„Listy rozgrymaszone” ukażą się jako obszerne wydanie liczące 504 strony.

Książka zostanie wydana w twardej oprawie przez Prószyński i S-ka.

Dla kogo mogą być „Listy rozgrymaszone”?

Książka może zainteresować kilka grup czytelników jednocześnie.

• osoby zainteresowane twórczością Agnieszki Osieckiej,
• czytelników biografii i wspomnień,
• osoby zainteresowane Jerzym Giedroyciem i historią paryskiej „Kultury”,
• miłośników literatury epistolarnej,
• czytelników zainteresowanych historią życia kulturalnego PRL i polskiej emigracji,
• osoby poszukujące dokumentów pokazujących prywatną stronę znanych postaci.

Szczególnie interesujące może być to, że książka pozwala obserwować relację przez bardzo długi czas. Nie mamy do czynienia z późniejszym wspomnieniem jednego z bohaterów, lecz z rozmową utrwaloną w chwili, kiedy opisywane wydarzenia rzeczywiście się rozgrywały.

Kiedy premiera „Listów rozgrymaszonych”?

„Listy rozgrymaszone” Agnieszki Osieckiej i Jerzego Giedroycia ukażą się 13 października 2026 roku.

Książka zostanie wydana nakładem Prószyński i S-ka.

„Listy rozgrymaszone” – informacje wydawcy

Źródła