Kwas szikimowy Mniej znany składnik kosmetyków do skóry problematycznej.

W materiałach producentów można przeczytać znacznie więcej: że działa przeciwtrądzikowo, zmniejsza wydzielanie sebum, hamuje rozwój bakterii, rozjaśnia przebarwienia, działa przeciwzapalnie, a przy tym jest wyjątkowo łagodnym „naturalnym AHA”. Problem w tym, że nie wszystkie te określenia mają równie mocne podstawy naukowe.

Najlepiej udokumentowaną kosmetyczną właściwością kwasu szikimowego pozostaje jego wpływ na złuszczanie warstwy rogowej i mikrorelief skóry. Badanie preparatów zawierających 3% kwasu wykazało przy tym coś szczególnie ważnego z punktu widzenia kosmetologii: działanie zależało od rodzaju formulacji. Ten sam składnik i to samo stężenie nie dawały identycznych rezultatów w żelu, roztworze i żel-kremie.

Najnowsze badania dodatkowo zwracają uwagę na możliwy wpływ kwasu szikimowego na 5α-reduktazę typu I w sebocytach, czyli mechanizm interesujący w kontekście skóry łojotokowej i trądzikowej. Są to jednak na razie przede wszystkim dane laboratoryjne, a małe badanie kliniczne opublikowane w 2026 roku dotyczyło plastrów zawierających nie sam kwas szikimowy, lecz jego połączenie z ekstraktem z Prunus mume.

Czym więc naprawdę jest kwas szikimowy, jak działa na skórę i czy warto szukać go w kosmetykach do cery problematycznej?

Czym jest kwas szikimowy?

Kwas szikimowy, ang. shikimic acid, jest niewielką cząsteczką organiczną o wzorze sumarycznym C₇H₁₀O₅ i masie molowej około 174,15 g/mol.

Jego systematyczna nazwa chemiczna to (3R,4S,5R)-3,4,5-trihydroksycykloheks-1-eno-1-karboksylowy. W cząsteczce znajduje się grupa karboksylowa oraz trzy grupy hydroksylowe.

To właśnie obecność kilku grup hydroksylowych bywa jednym z powodów, dla których kwas szikimowy trafia w marketingu do szerokiego worka określanego jako „kwasy AHA”. Chemicznie takie uproszczenie nie jest jednak precyzyjne – do tego wrócimy za chwilę.

Kwas szikimowy nie jest egzotycznym związkiem stworzonym na potrzeby przemysłu kosmetycznego. W przyrodzie pełni ważną funkcję metaboliczną. Jest jednym z produktów pośrednich szlaku biochemicznego występującego w roślinach, grzybach, bakteriach i innych mikroorganizmach.

Skąd pochodzi kwas szikimowy?

Najczęściej przywoływanym naturalnym źródłem kwasu szikimowego jest anyż gwiazdkowy, czyli badian właściwy (Illicium verum). To właśnie z nim składnik jest najmocniej kojarzony w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym.

Kwas szikimowy występuje jednak także w innych roślinach i organizmach. W literaturze opisywano go między innymi w igłach niektórych drzew iglastych oraz w licznych surowcach roślinnych.

Nie oznacza to również, że każdy kosmetyk zawierający kwas szikimowy musi powstawać poprzez proste „wyciśnięcie kwasu z anyżu”. Związek może być izolowany z surowców naturalnych, a rozwój biotechnologii umożliwia również jego otrzymywanie przy użyciu mikroorganizmów.

Czym jest szlak szikimowy?

Nazwa kwasu jest związana z tak zwanym szlakiem szikimowym. To ważny ciąg reakcji metabolicznych obecny w roślinach, grzybach i wielu mikroorganizmach.

Szlak ten prowadzi ostatecznie do powstawania między innymi aminokwasów aromatycznych – fenyloalaniny, tyrozyny i tryptofanu – oraz wielu innych związków biologicznie czynnych.

Człowiek nie posiada kompletnego szlaku szikimowego, dlatego określone jego enzymy od dawna są interesującymi celami badań biologicznych i farmaceutycznych.

W kosmetyce znacznie ważniejsza jest jednak nie metaboliczna rola kwasu w roślinie, lecz to, jak zachowuje się on po umieszczeniu w formulacji nakładanej na skórę.

Czy kwas szikimowy jest kwasem AHA?

To jedno z najbardziej interesujących nieporozumień dotyczących tego składnika.

W opisach kosmetyków kwas szikimowy bywa określany jako AHA, czyli alfa-hydroksykwas. Nie jest to jednak ścisła klasyfikacja chemiczna.

Klasyczny alfa-hydroksykwas posiada grupę hydroksylową przy atomie węgla znajdującym się bezpośrednio obok grupy karboksylowej. Tak zbudowane są między innymi:

• kwas glikolowy,
• kwas mlekowy,
• kwas migdałowy.

Kwas szikimowy ma inną strukturę. Bazy chemiczne klasyfikują go jako hydroksylowy kwas monokarboksylowy i nienasycony kwas cykloheksenokarboksylowy, a nie klasyczny alfa-hydroksykwas.

Może wykazywać działanie złuszczające podobne funkcjonalnie do działania części kwasów stosowanych w kosmetologii, ale podobieństwo efektu nie oznacza identyczności struktury chemicznej.

Jak kwas szikimowy działa na skórę?

Literatura dotycząca kwasu szikimowego jest znacznie skromniejsza niż w przypadku kwasu salicylowego, glikolowego czy azelainowego. Przegląd opublikowany w „Journal of Cosmetic Dermatology” zwracał uwagę właśnie na niewielką liczbę badań kosmetycznych, szczególnie tych przeprowadzonych bezpośrednio z udziałem ludzi.

Na podstawie obecnych danych można wyróżnić kilka potencjalnych kierunków działania:

• złuszczanie powierzchownych warstw naskórka,
• poprawę mikroreliefu skóry,
• działanie antyoksydacyjne,
• potencjalny wpływ na pracę sebocytów i 5α-reduktazę,
• działanie przeciwbakteryjne obserwowane wobec wybranych mikroorganizmów,
• potencjalny wpływ na aktywność tyrozynazy i proces melanogenezy.

Nie wszystkie te właściwości są jednak potwierdzone na tym samym poziomie.

Kwas szikimowy a złuszczanie skóry

To właśnie działanie złuszczające jest obecnie najbardziej racjonalnym powodem stosowania kwasu szikimowego w kosmetykach.

Warstwa rogowa naskórka nie jest przypadkowym zbiorem martwych komórek. Tworzą ją korneocyty połączone strukturami białkowymi i otoczone uporządkowanymi lipidami. Fizjologiczne złuszczanie jest precyzyjnie regulowanym procesem.

Jeżeli odłączanie korneocytów przebiega nierównomiernie, skóra może sprawiać wrażenie:

• szorstkiej,
• matowej,
• nierównej,
• pogrubiałej,
• bardziej podatnej na powstawanie zaskórników.

Substancje złuszczające zmieniają sposób funkcjonowania warstwy rogowej i ułatwiają usuwanie powierzchownych korneocytów.

W przypadku skóry z tendencją do zaskórników ma to szczególne znaczenie, ponieważ jednym z elementów patogenezy trądziku jest nieprawidłowe rogowacenie w obrębie jednostki włosowo-łojowej.

Nie oznacza to jednak, że każdy kwas złuszczający automatycznie leczy trądzik. Trądzik jest chorobą wieloczynnikową, w której znaczenie mają również łojotok, odpowiedź zapalna, mikrobiom mieszków włosowych oraz wpływ androgenów.

Co pokazało badanie preparatów z 3% kwasu szikimowego?

Jednym z najważniejszych badań dotyczących bezpośrednio zastosowania kosmetycznego kwasu szikimowego jest praca Garbossa, Mercurio i Maia Campos opublikowana w 2014 roku.

Badacze przygotowali trzy rodzaje preparatów zawierających 3% kwasu szikimowego:

• żel,
• żel-krem,
• roztwór.

Oceniano między innymi stabilność preparatów, właściwości sensoryczne, aktywność antyoksydacyjną oraz parametry skóry związane ze złuszczaniem i mikroreliefem.

Najciekawszy rezultat dotyczył różnic między formulacjami.

Żel i roztwór powodowały istotne zmiany parametrów związanych ze złuszczaniem i mikroreliefem skóry, natomiast preparat typu żel-krem nie wykazał takiego samego efektu.

To bardzo dobry przykład zasady niezwykle ważnej we współczesnej kosmetologii: skuteczności produktu nie można przewidzieć wyłącznie na podstawie nazwy składnika i procentu zapisanego na etykiecie.

Badanie z 2014 roku dostarcza interesujących danych, ale nie powinno być traktowane jak dowód skuteczności kwasu w leczeniu trądziku. Oceniano przede wszystkim krótkoterminowe parametry związane ze złuszczaniem i powierzchnią skóry.

Kwas szikimowy a sebum

Właściwość szczególnie chętnie przypisywana kwasowi szikimowemu to „regulacja wydzielania sebum”.

Warto jednak rozłożyć to określenie na części.

Sebum produkowane jest przez gruczoły łojowe, a aktywność sebocytów pozostaje między innymi pod wpływem hormonów androgenowych. Jednym z enzymów uczestniczących w lokalnym metabolizmie androgenów jest 5α-reduktaza, która przekształca testosteron w biologicznie silniejszy dihydrotestosteron – DHT.

Z tego powodu wpływ na 5α-reduktazę jest interesującym kierunkiem badań substancji przeznaczonych do skóry łojotokowej.

Przez wiele lat określenie kwasu szikimowego jako składnika „seboregulującego” opierało się jednak na znacznie skromniejszych podstawach niż można było sądzić na podstawie materiałów marketingowych.

Nowych informacji dostarczyła praca opublikowana w styczniu 2026 roku.

5α-reduktaza – nowy kierunek badań

Badacze oceniali działanie kwasu szikimowego na ludzkich sebocytach poddanych działaniu testosteronu.

W modelu komórkowym obserwowano zależne od stężenia zmniejszenie ilości 5α-reduktazy typu I. Badano między innymi stężenia 0,03%, 0,1% i 0,3%.

Przy stężeniu 0,3% w zastosowanym modelu laboratoryjnym parametr powrócił w okolice wartości obserwowanych w grupie kontrolnej bez stresu hormonalnego.

Jeszcze silniejszy efekt obserwowano dla połączenia kwasu szikimowego z ekstraktem z owoców Prunus mume.

To interesujący mechanizm, ponieważ łączy kwas szikimowy nie tylko ze złuszczaniem powierzchni skóry, ale potencjalnie również z regulacją procesów zachodzących w sebocytach.

Co pokazała część kliniczna badania z 2026 roku?

W tym samym projekcie badawczym oceniano cienkie plastry kosmetyczne przeznaczone do zmian trądzikowych.

W badaniu uczestniczyło 15 kobiet i mężczyzn w wieku 18–28 lat ze skórą tłustą lub mieszaną oraz łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem.

Zaobserwowano korzystne zmiany dotyczące między innymi wyglądu zmian zapalnych i parametrów skóry.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na konstrukcję badania:

• obejmowało tylko 15 osób,
• było prowadzone w jednym ośrodku,
• miało charakter otwarty,
• nie było randomizowanym klasycznym badaniem placebo,
• oceniano połączenie kwasu szikimowego z ekstraktem Prunus mume, a nie sam kwas.

To wartościowe dane wstępne, lecz zdecydowanie za mało, aby uznać kwas szikimowy za składnik przeciwtrądzikowy o poziomie dokumentacji porównywalnym z kwasem azelainowym, nadtlenkiem benzoilu czy retinoidami stosowanymi w dermatologii.

Czy kwas szikimowy działa na trądzik?

Najbardziej uczciwa odpowiedź brzmi: ma kilka właściwości potencjalnie korzystnych dla skóry trądzikowej, ale nie jest obecnie dobrze udokumentowanym leczeniem trądziku.

Może być interesujący, ponieważ potencjalnie oddziałuje jednocześnie na kilka problemów typowych dla takiej skóry:

• nadmierne rogowacenie,
• nierówną powierzchnię,
• zaskórniki,
• nadmierny połysk,
• wybrane procesy związane z aktywnością sebocytów.

To jednak wciąż nie oznacza, że samodzielnie rozwiązuje mechanizmy odpowiedzialne za trądzik.

W przypadku nasilonego, zapalnego, bolesnego lub pozostawiającego blizny trądziku kosmetyk nie powinien opóźniać konsultacji dermatologicznej.

Jeżeli interesuje Cię znacznie lepiej przebadany składnik stosowany przy trądziku i przebarwieniach pozapalnych, przeczytaj również artykuł o kwasie azelainowym w pielęgnacji skóry.

Kwas szikimowy na zaskórniki i rozszerzone pory

W przypadku skóry zaskórnikowej najbardziej logicznym mechanizmem jest działanie złuszczające.

Regularne ograniczanie nadmiernego nagromadzenia korneocytów może poprawiać gładkość skóry i zmniejszać widoczność drobnych nierówności.

Nie należy jednak obiecywać, że kwas „zamyka pory”.

Pory są ujściami mieszków włosowych i nie posiadają mechanizmu przypominającego otwieranie oraz zamykanie drzwi. Ich widoczność może zmieniać się w zależności od:

• ilości sebum,
• obecności czopów rogowych,
• elastyczności otaczającej skóry,
• uwarunkowań genetycznych,
• stopnia fotostarzenia.

Jeśli kosmetyk poprawi powierzchnię skóry i ograniczy zaleganie mas rogowych, pory mogą wyglądać na mniej widoczne – nie zostały jednak fizycznie „zamknięte”.

Działanie przeciwbakteryjne – co naprawdę wiadomo?

Kwas szikimowy wykazuje działanie przeciwbakteryjne w badaniach laboratoryjnych.

Jednym z lepiej opisanych przykładów jest badanie dotyczące Staphylococcus aureus. Kwas szikimowy wpływał na integralność błony komórkowej bakterii, prowadził między innymi do zmian jej przepuszczalności i wycieku składników komórkowych.

To interesujący mechanizm, ale przy artykułach dotyczących skóry trądzikowej łatwo popełnić błąd interpretacyjny.

Co więcej, współczesne rozumienie trądziku nie sprowadza problemu do „zabicia bakterii”. Znaczenie mają zaburzenia równowagi całego środowiska jednostki włosowo-łojowej oraz reakcja immunologiczna gospodarza.

Kwas szikimowy a przebarwienia

Kolejnym interesującym kierunkiem jest wpływ na melanogenezę.

Jednym z kluczowych enzymów uczestniczących w produkcji melaniny jest tyrozynaza. Z tego powodu hamowanie jej aktywności jest jednym z mechanizmów poszukiwanych w substancjach przeznaczonych do pielęgnacji nierównomiernej pigmentacji.

W badaniu opublikowanym w 2016 roku porównywano osiem związków związanych ze szlakiem szikimowym. Kwas szikimowy wykazywał w tym modelu wyraźną aktywność hamującą tyrozynazę oraz właściwości antyoksydacyjne.

Badanie obejmowało jednak przede wszystkim testy laboratoryjne i model z wykorzystaniem danio pręgowanego. Nie było randomizowanym badaniem serum z kwasem szikimowym u osób z melasmą czy przebarwieniami pozapalnymi.

Dlatego kwas szikimowy można uznać za składnik potencjalnie wspomagający pielęgnację skóry z przebarwieniami, ale obecnie trudno stawiać go na równi z substancjami posiadającymi znacznie większą dokumentację kliniczną.

W przypadku skóry problematycznej szczególnie interesujący może być pośredni efekt wynikający ze złuszczania – bardziej równomierne usuwanie powierzchownych korneocytów może poprawiać wizualną jednolitość skóry.

Działanie antyoksydacyjne

Aktywność antyoksydacyjna kwasu szikimowego była wykazywana w testach laboratoryjnych i również w badaniu kosmetycznym z preparatami 3%.

Antyoksydanty mogą ograniczać reakcje utleniania wywoływane przez reaktywne formy tlenu. W skórze stres oksydacyjny jest powiązany między innymi z:

• promieniowaniem UV,
• zanieczyszczeniami środowiska,
• procesami zapalnymi,
• utlenianiem lipidów.

Nie należy jednak automatycznie przekształcać wyniku testu DPPH czy ABTS w obietnicę „hamowania starzenia skóry”. Test chemiczny pokazuje zdolność substancji do reagowania w określonym modelu eksperymentalnym. Nie odpowiada bezpośrednio na pytanie, czy krem zmniejszy zmarszczki u człowieka.

Jeżeli interesują Cię antyoksydanty o innych mechanizmach działania, zobacz również artykuł o astaksantynie w kosmetykach i kosmetologii.

Jakie stężenia kwasu szikimowego stosuje się w kosmetykach?

W przeglądzie literatury dotyczącym zastosowania kosmetycznego kwasu szikimowego najczęściej wskazywany jest zakres około 1–5%.

Nie należy jednak traktować go jako uniwersalnego zalecenia dla każdego produktu.

Na działanie kwasu wpływają jednocześnie:

• jego stężenie,
• pH preparatu,
• rodzaj podłoża,
• czas pozostawania na skórze,
• obecność innych kwasów,
• obecność substancji buforujących,
• częstotliwość stosowania.

W badaniu kosmetycznym z 2014 roku wykorzystano 3%, ale nawet przy takim samym stężeniu nie wszystkie formulacje działały jednakowo.

pH i formulacja – dlaczego mają znaczenie?

Kwas w formulacji znajduje się w równowadze pomiędzy formą zdysocjowaną i niezdysocjowaną. Proporcje te zależą między innymi od pH produktu i wartości pK_a danej substancji.

W praktyce oznacza to, że samo stężenie procentowe nie opisuje w pełni aktywności kosmetyku.

Znaczenie ma również nośnik.

Badanie z 2014 roku jest tu szczególnie pouczające: 3% kwas w żelu i roztworze wywoływał zmiany parametrów mikroreliefu związanych ze złuszczaniem, podczas gdy żel-krem o tym samym stężeniu nie dawał identycznego efektu.

Formulacja może wpływać między innymi na:

• tempo uwalniania kwasu,
• penetrację warstwy rogowej,
• stopień okluzji,
• czas kontaktu,
• odczuwanie pieczenia,
• stabilność produktu.

Jak znaleźć kwas szikimowy w INCI?

W składzie kosmetyku należy szukać przede wszystkim nazwy:

Shikimic Acid

Jeżeli produkt zawiera ekstrakt z anyżu gwiazdkowego, nie oznacza to automatycznie, że dostarcza określoną, standaryzowaną ilość czystego kwasu szikimowego.

Ekstrakt roślinny jest mieszaniną wielu substancji, a jego działanie zależy od:

• części wykorzystanej rośliny,
• sposobu ekstrakcji,
• rozpuszczalnika,
• standaryzacji,
• stężenia ekstraktu w kosmetyku.

Dlatego napis „z ekstraktem z anyżu” nie jest równoważny informacji „zawiera 3% kwasu szikimowego”.

Dla jakiej skóry może być odpowiedni?

Kwas szikimowy może być interesującym składnikiem przede wszystkim dla skóry:

• tłustej,
• mieszanej,
• z tendencją do zaskórników,
• o nierównym mikroreliefie,
• szorstkiej i matowej,
• z pozapalnymi śladami po niedoskonałościach,
• źle tolerującej bardzo intensywne kuracje złuszczające.

Nie oznacza to jednak, że jest „najlepszym kwasem do skóry problematycznej”. Wybór substancji powinien zależeć od dominującego problemu.

Jeżeli głównym problemem są zaskórniki i silny łojotok, często bardziej logicznym wyborem będzie kwas salicylowy. Jeżeli występuje jednocześnie trądzik, rumień i przebarwienia pozapalne – bardzo interesującą opcją jest kwas azelainowy. Przy powierzchownym złuszczaniu skóry i nierównym kolorycie można rozważyć między innymi kwas migdałowy.

Kwas szikimowy, salicylowy, azelainowy i migdałowy – różnice

Więcej o jednym z łagodniej kojarzonych klasycznych AHA przeczytasz w artykule Kwas migdałowy – delikatny alfahydroksykwas o zaskakująco szerokim działaniu.

Z czym można łączyć kwas szikimowy?

Nie istnieje uniwersalna lista składników, z którymi kwas szikimowy „reaguje” w sposób uniemożliwiający wspólne stosowanie. Znacznie częstszym problemem jest sumowanie działania drażniącego.

Niacynamid

Może być bardzo dobrym partnerem dla kuracji kwasowej. Niacynamid wspiera funkcjonowanie bariery naskórkowej, wpływa na syntezę lipidów i jest przydatny w pielęgnacji skóry tłustej oraz z nierównym kolorytem.

Nie ma potrzeby stosowania mitu mówiącego, że „kwasów nie wolno łączyć z niacynamidem”. W prawidłowo sformułowanych kosmetykach takie połączenie może być stosowane.

Ceramidy i składniki bariery

Ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe, skwalan i odpowiednio dobrane emolienty mogą ograniczać ryzyko przesuszenia skóry podczas kuracji złuszczającej.

Kwas hialuronowy, gliceryna i betaina

Humektanty mogą poprawiać komfort stosowania, szczególnie jeśli kuracja kwasowa zwiększa uczucie suchości.

Antyoksydanty

Nie ma potrzeby unikania astaksantyny, witaminy E czy innych antyoksydantów tylko dlatego, że stosowany jest kwas szikimowy.

Z czym uważać?

Większej ostrożności wymagają rutyny zawierające jednocześnie kilka substancji intensywnie wpływających na naskórek.

Należą do nich między innymi:

• inne preparaty AHA,
• kwas salicylowy,
• intensywne peelingi chemiczne,
• retinoidy,
• nadtlenek benzoilu, jeśli skóra jest już podrażniona,
• peelingi mechaniczne.

Nie oznacza to bezwzględnego zakazu każdej kombinacji. Dobrze tolerująca kwasy skóra może korzystać ze złożonych schematów pielęgnacyjnych. Problemem jest nie sama obecność dwóch nazw na półce, lecz przeciążenie skóry.

Jak stosować kwas szikimowy w domu?

Nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich kosmetyków. Pierwszeństwo ma instrukcja producenta konkretnego preparatu.

Przy produkcie pozostającym na skórze rozsądne jest stopniowe wprowadzanie pielęgnacji.

1. Zacznij od niewielkiej częstotliwości

Przy skórze nieprzyzwyczajonej do kwasów można rozpocząć od 1–2 wieczorów w tygodniu i obserwować tolerancję.

2. Nie zmieniaj jednocześnie całej rutyny

Jeżeli równocześnie wprowadzisz kwas, retinol, nowe serum z witaminą C i peeling, trudno będzie ustalić przyczynę ewentualnego podrażnienia.

3. Dbaj o barierę naskórkową

Łagodne oczyszczanie i prosty krem nawilżająco-emoliencyjny często są ważniejsze niż dokładanie kolejnych substancji aktywnych.

4. Obserwuj skórę, a nie tylko kalendarz

Jeżeli pojawia się trwały rumień, pieczenie, silna suchość lub zwiększona reaktywność, warto zmniejszyć częstotliwość albo przerwać kurację.

Kwas szikimowy w kosmetologii profesjonalnej

Kwas szikimowy może być wykorzystywany zarówno jako element pielęgnacji domowej, jak i składnik profesjonalnych preparatów złuszczających.

W gabinecie szczególne znaczenie mają:

• stężenie,
• pH,
• czas ekspozycji,
• liczba warstw,
• połączenie z innymi substancjami,
• sposób zakończenia procedury,
• wywiad i aktualny stan skóry.

Nie należy przenosić prostych zasad dotyczących serum 2–3% na profesjonalne mieszaniny peelingujące o zupełnie innych parametrach.

Podobnie nie powinno się samodzielnie przygotowywać w domu roztworów z czystego surowca kosmetycznego. Kontrola samego procentu nie wystarcza do bezpiecznego projektowania peelingu chemicznego.

Czy nadaje się po zabiegach?

Bezpośrednio po mikronakłuwaniu, laseroterapii, RF mikroigłowej, intensywnych peelingach czy innych procedurach naruszających barierę nie powinno się automatycznie aplikować kosmetyku z kwasem tylko dlatego, że składnik jest opisywany jako „łagodny”.

We wczesnej pielęgnacji pozabiegowej zwykle priorytetem jest uspokojenie skóry i odbudowa bariery. Powrót do składników złuszczających powinien wynikać z rodzaju wykonanego zabiegu oraz zaleceń osoby prowadzącej terapię.

Czy kwas szikimowy nadaje się do skóry wrażliwej?

Kwas szikimowy bywa reklamowany jako wyjątkowo łagodny kwas odpowiedni nawet dla skóry wrażliwej. Taka deklaracja wymaga ostrożności.

Istnieją przesłanki, że przy właściwym stężeniu może być dobrze tolerowany, ale liczba wysokiej jakości badań porównujących jego drażniący potencjał z innymi kwasami jest ograniczona.

Skóra wrażliwa również nie jest jednym typem skóry. Nadreaktywność może wynikać między innymi z:

• uszkodzonej bariery naskórkowej,
• AZS,
• trądziku różowatego,
• intensywnej kuracji przeciwtrądzikowej,
• nadmiernego stosowania kwasów i retinoidów.

W części tych przypadków dokładanie kolejnego środka złuszczającego nie będzie najlepszym pierwszym krokiem.

Kwas szikimowy a SPF

Fotoprotekcja powinna być elementem pielęgnacji skóry problematycznej niezależnie od rodzaju stosowanego kwasu.

Jest szczególnie ważna, gdy występują:

• przebarwienia pozapalne,
• rumień,
• kuracja złuszczająca,
• retinoidy,
• procedury kosmetologiczne.

Nie ma równie mocnych danych pozwalających twierdzić, że kwas szikimowy zwiększa wrażliwość na UV dokładnie w taki sam sposób jak wszystkie klasyczne AHA.

Nie zmienia to praktycznej rekomendacji: przy aktywnej pielęgnacji skóry problematycznej codzienna ochrona przeciwsłoneczna pomaga ograniczać utrwalanie przebarwień i dalsze uszkodzenia skóry wywoływane promieniowaniem.

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Kosmetyku zawierającego kwas szikimowy nie powinno się stosować na:

• otwarte rany,
• aktywnie uszkodzoną skórę,
• świeże otarcia,
• obszary z nasilonym podrażnieniem,
• skórę bezpośrednio po procedurach naruszających jej ciągłość, jeśli nie wynika to z protokołu zabiegowego.

Ostrożność jest wskazana również przy jednoczesnym stosowaniu wielu innych substancji złuszczających.

Potencjalne działania niepożądane preparatów kwasowych mogą obejmować:

• szczypanie,
• pieczenie,
• rumień,
• suchość,
• łuszczenie,
• podrażnienie.

Nie wszystkie reakcje muszą wynikać z samego kwasu. Kosmetyk jest mieszaniną wielu substancji i źródłem problemu może być również zapach, konserwant, rozpuszczalnik czy inny składnik aktywny.

Kwas szikimowy w ciąży

Kwas szikimowy nie należy do grupy substancji o tak dobrze ustalonym przeciwwskazaniu w ciąży jak retinoidy.

Jednocześnie nie ma dużych badań klinicznych zaprojektowanych specjalnie do oceny regularnego miejscowego stosowania kwasu szikimowego przez kobiety ciężarne.

Z tego względu nie ma podstaw, aby określać go jako składnik „bezwzględnie zakazany”, ale równie nieprecyzyjne byłoby deklarowanie pełnego bezpieczeństwa na podstawie braku danych.

Przy zwykłych kosmetykach należy oceniać cały skład preparatu. W przypadku profesjonalnych peelingów chemicznych w ciąży dobór procedury powinien zostać omówiony indywidualnie z osobą prowadzącą ciążę i specjalistą wykonującym zabieg.

Najczęstsze mity o kwasie szikimowym

FAQ – najczęściej zadawane pytania o kwas szikimowy

Kwas szikimowy – obiecujący składnik, ale warto oddzielić naukę od marketingu

Kwas szikimowy jest interesującym przykładem składnika, który funkcjonuje gdzieś pomiędzy klasycznymi kwasami kosmetycznymi a nową generacją wielokierunkowych substancji aktywnych.

Najbardziej wiarygodne dane wskazują, że może:

• wspierać powierzchowne złuszczanie skóry,
• poprawiać jej mikrorelief,
• wykazywać aktywność antyoksydacyjną,
• być interesującym składnikiem kosmetyków do skóry tłustej i zaskórnikowej.

Najnowsze badania dodatkowo sugerują możliwość wpływania na 5α-reduktazę typu I w ludzkich sebocytach, co tworzy ciekawy kierunek badań nad regulacją skóry łojotokowej.

Jednocześnie należy zachować proporcje.

Nie mamy jeszcze dużych, wieloośrodkowych, randomizowanych badań klinicznych pokazujących, że sam kwas szikimowy znacząco redukuje liczbę zmian trądzikowych, normalizuje wydzielanie sebum czy usuwa przebarwienia.

Badania przeciwbakteryjne nie dotyczą automatycznie bakterii związanych z trądzikiem, badania pigmentacyjne są głównie przedkliniczne, a najnowsze wyniki kliniczne dotyczą preparatu zawierającego również ekstrakt z Prunus mume.

Dlatego najlepiej opisywać kwas szikimowy jako obiecujący składnik złuszczający dla skóry problematycznej, którego dodatkowe właściwości wymagają dalszego potwierdzenia.

I być może właśnie dlatego jest ciekawy. Nie potrzebuje określeń typu „rewolucyjny kwas”, „naturalny zamiennik salicylowego” ani „10 razy łagodniejszy AHA”. Na obecnym etapie nauki wystarczy stwierdzić, że jest dobrze rokującym, stosunkowo mało poznanym składnikiem, którego znaczenie w kosmetologii może jeszcze wzrosnąć.

Źródła naukowe i dalsza lektura