Kultura · książki · historia Krakowa
Niemieckie nazwy ulic, zmieniona przestrzeń miasta, okupacyjna administracja, miejsca egzekucji i ślady wojny, obok których dziś możemy przechodzić bez świadomości ich historii. W niedzielę 4 października w Muzeum Armii Krajowej w Krakowie odbędzie się spotkanie z Janem Jakubem Grabowskim, autorem książki „Okupowany Kraków. Przewodnik po stolicy Generalnego Gubernatorstwa”. Wstęp jest bezpłatny.
Jak wielu Niemców mieszkało w okupowanym Krakowie? Skąd w mieście pojawili się Włosi i Japończycy? Ilu było volksdeutschów? Gdzie doszło do pierwszej publicznej egzekucji i jakie materialne ślady wojny przetrwały do naszych czasów?
To tylko część pytań, wokół których będzie toczyć się niedzielne spotkanie. Punktem wyjścia stanie się wydana właśnie książka Jana Jakuba Grabowskiego – publikacja pomyślana nie tylko jako opowieść historyczna, ale także jako przewodnik pozwalający spojrzeć na dzisiejszy Kraków przez warstwę wydarzeń z lat okupacji.
Kraków, który miał wyglądać jak niemieckie miasto
Po klęsce Polski we wrześniu 1939 roku sytuacja Krakowa zmieniła się bardzo szybko.
W październiku miasto zostało ustanowione stolicą Generalnego Gubernatorstwa – części okupowanych ziem polskich pozostających pod niemiecką administracją.
Do Krakowa napłynęli niemieccy urzędnicy, funkcjonariusze policji, wojskowi, przedsiębiorcy oraz ich rodziny. Zmieniała się również przestrzeń publiczna.
Germanizacja nie ograniczała się do administracji. Dotyczyła nazw ulic, symboli, szyldów, sposobu przedstawiania miasta i jego historii.
Równocześnie trwały represje wymierzone w polskich i żydowskich mieszkańców Krakowa.
Jak okupacja zmieniała codzienne miasto?
Historia okupacji często opowiadana jest przez wielkie wydarzenia, daty i nazwiska. Książka Jana Jakuba Grabowskiego proponuje także spojrzenie na samą miejską przestrzeń.
Gdzie znajdowały się siedziby okupacyjnych władz? Jak wyglądały znane dziś ulice? Co zmieniało się w centrum miasta? Gdzie dochodziło do egzekucji, a gdzie można było zobaczyć ślady działań wojennych?
Taki sposób opowiadania pozwala zestawić współczesny Kraków z miastem funkcjonującym w latach 1939–1945.
Niemcy, volksdeutsche, uchodźcy i ślady walk
Podczas spotkania autor ma opowiedzieć o mniej oczywistych aspektach historii okupowanego Krakowa.
Wśród tematów zapowiadanych przez organizatorów znajdują się między innymi:
- liczba Niemców mieszkających w Krakowie podczas okupacji,
- obecność Włochów i Japończyków w mieście,
- liczebność volksdeutschów,
- pierwsza publiczna egzekucja,
- przyjęcie uchodźców z powstania warszawskiego,
- miejsca, w których nadal można odnaleźć ślady walk i okupacyjnej przeszłości.
Nie chodzi więc wyłącznie o chronologiczne przedstawienie wydarzeń. Spotkanie ma pokazać również strukturę społeczną okupowanego miasta i codzienność ludzi, którzy musieli funkcjonować w zupełnie zmienionej rzeczywistości.
„Okupowany Kraków. Przewodnik po stolicy Generalnego Gubernatorstwa”
Książka Jana Jakuba Grabowskiego została skonstruowana jako przewodnik po mieście czasów okupacji.
Autor prowadzi czytelnika przez kolejne miejsca Krakowa i związane z nimi historie. Publikacja pozwala jednocześnie odnosić wydarzenia z lat 1939–1945 do przestrzeni, którą znamy współcześnie.
Podczas spotkania Grabowski ma opowiedzieć również o tym, jak książka powstawała oraz w jaki sposób wyszukiwał materialne ślady tamtej epoki.
Oficjalne materiały dotyczące publikacji wskazują, że zawiera ona szczegółową mapę oraz ponad 60 archiwalnych fotografii poddanych cyfrowej koloryzacji.
Kim jest Jan Jakub Grabowski?
Jan Jakub Grabowski jest historykiem, licencjonowanym przewodnikiem oraz badaczem dziejów II wojny światowej.
Jest autorem książek i wystaw muzealnych. Prowadzi również internetowy kanał „Okupowana Polska”, w którym popularyzuje wiedzę dotyczącą niemieckiej i sowieckiej okupacji Polski.
Był finalistą nagrody BohaterONy 2021 im. Powstańców Warszawskich, stypendystą Miasta Krakowa, a w 2026 roku został laureatem Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO.
Czy ślady okupacji można zobaczyć także dzisiaj?
To jeden z ciekawszych wątków niedzielnego spotkania.
Miasto zmienia się przez kolejne dziesięciolecia, budynki są remontowane, ulice przebudowywane, a przestrzeń otrzymuje nowe funkcje. Nie oznacza to jednak, że wszystkie ślady wcześniejszych epok znikają.
Grabowski ma wskazać przykłady materialnych pozostałości okupacji, które nadal można odnaleźć w Krakowie.
Takie detale potrafią całkowicie zmienić sposób patrzenia na miejsca mijane wcześniej setki razy.
Spotkanie podczas „Weekendu Seniora z Kulturą”
Wydarzenie organizowane jest w ramach ogólnopolskiej akcji „Weekend Seniora z Kulturą”.
Muzeum Armii Krajowej informuje, że w niedzielę 4 października wstęp na jego wystawy stałe i czasowe będzie bezpłatny.
O godz. 12:00 rozpocznie się spotkanie z Janem Jakubem Grabowskim. Na to wydarzenie nie obowiązują wcześniejsze zapisy.
Książkę będzie można kupić na miejscu
Poza rozmową z autorem organizatorzy przewidzieli również możliwość zakupu książki „Okupowany Kraków. Przewodnik po stolicy Generalnego Gubernatorstwa”.
Spotkanie może więc zainteresować zarówno osoby zajmujące się historią II wojny światowej, jak i mieszkańców, którzy chcą lepiej zrozumieć historię miejsc znajdujących się na ich codziennych trasach.
Informacje praktyczne
Źródła
Źródła wykorzystane przy opracowaniu artykułu
